HAVA ARAÇLARINDA DENGE, KARARLILIK VE UÇUŞ KONTROL
Denge nedir ve hangi durumda mümkündür?
Denge, bir özelliğin sabit olması durumudur ve ancak söz konusu özelliği değiştirecek net bir etki olmaması halinde mümkündür.
Hava aracı için dengeli bir duruş denince ne anlaşılmalıdır?
Hava aracı için dengeli bir duruş denince, hava aracı üzerinde bulunan bir düzlemin (örneğin döşeme düzleminin) yer düzlemine göre yaptığı açının belli bir süre içinde sabit kalması anlaşılmalıdır. Bu açılar ve süreler uçuş gerekliliklerine göre değişebilir.
Uzunlamasına eksen nedir?
Hava aracının burun simetri noktasından, kuyruk simetri noktasına uzanan, gövde silindirik eksenidir.
Yunuslama (pitch) nedir?
Yanal eksen etrafındaki dönüşlerdir.
Bir uçağa dikey eksen etrafında etki eden kuvvetler nelerdir?
Motor itkisi, kanat ve yatay stabilize üzerindeki sürükleme kuvvetleridir.
Yanal eksen etrafında momentler nasıl oluşur?
Kanat taşıma kuvvetleri yanal eksen üzerinde değilse veya motorlar ağırlık merkezi ile aynı yükseklikte değilse, yanal eksen etrafında momentler oluştururlar.
Yanal eksen etrafında dengenin sağlanması için ne yapılır?
Yatay stabilize adı verilen ilave yüzeyler kullanılır.
Dengesi bir kez bozulmasına rağmen hava aracının sürekli bir değişim içine girmesine engel olan nedir?
Uçağın sahip olduğu kararlılık özelliğidir.
Hava aracının uzunlamasına eksen etrafındaki kararlılığı nasıl sağlanır?
Öncelikle hava direnci ve bununla birlikte varsa sarkaç özelliği sayesinde sağlanır. Bir uçağın kanatları ve tüm yüzeyleri uzunlamasına eksen etrafında simetrik olduklarından normalde aerodinamik moment dengesi sağlanmaktadır. Bu yüzeylerin karşılaştıkları hava direnci, bu dengenin bozulmasına karşı koyan önemli etkenlerden biridir.
Hava aracının uzunlamasına eksen etrafında kararlılığını sağlayan bir diğer etken, sarkaç özelliğidir.
Sarkaç özelliği nasıl kazanılır?
Bir cismin ağırlık merkezinin asılma noktasının altında olmasıyla kazanılır. Asılma noktası, cisme etki eden yerçekimine zıt kuvvetlerin bileşkesinin etki noktasıdır. Sarkaçların asılma doğrultusunu (asılma noktasıyla ağırlık merkezi arasındaki doğrultu) koruma eğilimleri, dolayısıyla yere paralel iki eksen etrafında kararlılık özellikleri vardır. Hava aracının sarkaç özelliğine sahip olmasının dikey eksen etrafında kararlılığı üzerine hiçbir etkisi yoktur
Dikey eksen etrafında kararlılığı sağlamak için ne kullanılır?
Dikey stabilize adı verilen yüzeyler kullanılır.
Uçuş kontrol yüzeyleri nedir?
Hava aracının üç ekseni etrafında dönüşlerini doğrudan sağlayan yüzeylerdir.
Birincil uçuş kontrol yüzeyleri nelerdir?
Birincil uçuş kontrol yüzeyleri: elevatör(ler), aileronlar ve rudder(lar) dır.
Elevatörler nedir ve nerede bulunurlar?
Uçağın yanal (kanat) ekseni etrafında dönüşlerini sağlamak için kullanılan hareketli yüzeylerdir. Elevatörler yatay stabilize üzerinde bulunur ve tek parça veya çok parçalı olabilirler.
Aileron’lar nedir?
Her bir kanat uç ve firar kenarı bölgesinde en az birer adet bulunan ve uçağın uzunlamasına ekseni (yatış ekseni) etrafında dönüş, denge ve kararlılığını sağlamak için kullanılan hareketli yüzeylerdir.
İstikamet dümeni/ rudder’lar nedir?
Uçağın dikey ekseni etrafında dönüşlerini sağlamak için kullanılan hareketli yüzeylerdir.
Spoiler’lar ne için kullanılmaktadır?
Yatış manevrası sırasında aileron’lara yardımcı olarak, taşıma kuvvetini azaltmak veya sürüklemeyi artırmak (frenleme yapmak) için.
Yardımcı kanatçıklar ne için kullanılır?
Aerodinamik kuvvetler kullanılarak, aileron, elevatör, rudder gibi birincil uçuş kontrol yüzeylerinin hareketini veya sabit bir pozisyonda tutulmasını kolaylaştırmak (daha küçük kuvvetlerle gerçekleştirilmesini sağlamak) için kullanılan yüzeylerdir.
Uçakların denge ayar (trim) işlemi nasıl yapılabilir?
Denge ayar kanatçıkları (trim tabs), yatay stabilize hücum açısı ayarlanarak, sağ ve sol kanat yakıt tankları arasında veya merkez yakıt tankları ile kuyruk yakıt tankları arasında yakıt transferi yapılarak (böylelikle ağırlık merkezinin yeri değiştirilerek) yapılabilir.
Servo-valfler nedir?
Hidrolik güç kontrol elemanlarıdır.Servo-valfler, kontrol valflerinin pozisyonuna bağlı olarak, akçüatöre uygulanan hidrolik basınç yönünü ve hidrolik akışını belirleyen elemanlardır.