TEMEL İLAÇ BİLGİSİ VE AKILCI İLAÇ KULLANIMI

Metaraminol, noradrenalin, fenilefrin ve efedrin gibi sempatomimetik ilaçlar hipotansiyon tedavisinde endikedirler.

Antitrombotik ilaçlar, antitrombin III konsantresi, heparin, bemiparin, dalteparin, enoksaparin, nadroparin, parnaparin, sulodeksit, tinzaparin gibi heparin grubu ilaçlar, varfarin ve asenokumarol gibi K vitamini antagonistleri, asetilsalisilik asit, karbaspirin, absiksimab, tiklopidin, dipiridamol, epoprostenol, iloprost, klopidogrel, prasugrel, silostazol, tikagrelor, tirofiban, treprostinil gibi trombosit agregasyon inhibitörleri, alteplaz, drotrekogin alfa, reteplaz, streptokinaz, tenekteplaz, ürokinaz gibi enzimler, dabigatran, argatroban, desirudin lepirudin gibi direkt trombin inhibitörleri, apiksaban, rivaroksaban gibi direkt faktör XA inhibitörleri ve diğer antitrombotik ilaçlar (fondaparinaks sodyum ve kondroitin sülfat B) olarak sınıflanabilirler.

Sülfonilüreler (gliklazid, glimeprid, glibenklamid, glibornurid, glikuidon, glipizit, klorpropamit gibi), meglinitidler (nateglinid, repaglinid), biguanidinler (metformin), tiazolidindionlar (pioglitazon), alfa-glukozidaz inhibitörleri (akarboz, vogliboz, miglitol), sodyum-glukoz taşıyıcı inhibörleri (dapaglifozin, empagliozin, kanagliozin) ve inkretinmimetik ilaçlar (eksenatit, liraglutit, liksisenatit gibi glukagon-benzeri peptit-1 (GLP-1) analogları ve sitagliptin, vildagliptin, saksagliptin gibi dipeptidil-peptidaz-IV inhibitörleri) klinikte sık kullanılan antidiyabetik ilaçlar arasındadır.

Kortizol, adrenal korteksten salgılanan başlıca glukokortikoid hormondur. Hidrokortizon, prednizolon, metilprednizolon, triamsinolon, deksametazon, deflazakort, betametazon,budezonid, siklesonid, flunisolid, flukortolon, mometazon, beklometazon, flutikazon, klobetazon, rimeksolon, prednikarbat, halometazon ve parametazon gibi ilaçlar ise klinikte sıklıkla kullanılan kortikosteroid ilaçlardır.

Büyüme hormonu (GH, somatotropin), vücudun tüm dokularında hücrelerin büyümesini, çoğalmasını ve protein sentezini artıran hormondur. Büyüme hormonu eksikliği, büyüme geriliği, kaşeksi, AIDS’e bağlı tükenme sendromu, kısa bağırsak sendromu, Prader- Willi sendromu ve Turner sendromu tedavileri, büyüme hormonun başlıca endikasyonlarıdır.

Vazopresin, suyun böbreklerden geri emilimini artırarak, idrar çıkışını azaltan hormondur.

Tiroid bezinin fazla çalışması ve aşırı miktarda hormon salgılaması durumuna hipertiroidizm adı verilir.

Demans, kişinin öğrenme ve bellek oluşturma gibi çeşitli bilişsel işlevlerinin günlük yaşamını etkileyecek ölçüde bozulmasıdır.

Benzokain, tetrakain, lidokain, bupivakain, levobupivakain, ropivakain, sinkokain, prilokain, mepivakain ve artikain klinikte kullanılan lokal anestezik ilaçlardan bazılarıdır.

Makrolid ilaçlar azitromisin, eritromisin, diritromisin, klaritromisin, roksitromisin, telitromisin, troleandomisin ve spiramisin gibi ilaçlardır.

Uygulanan tedavinin hastalık etkenini ortadan kaldırmaksızın, sadece hastalığın ilerlemesini yavaşlattığı ve hastanın yaşam kalitesini artırdığı durumlarda “palyatif tedavi” den söz edilir. Tedavi, bazen sadece hastalığın belirtilerini (semptomlarını) azaltarak, hastanın hastalığı daha hafif geçirmesini sağlar. Bu tip tedavilere ise “semptomatik tedavi” adı verilir. Tedavinin özelleşmiş şekline “terapi” denir. Örneğin yaşlılığa, yaralanmalara ve hastalıklara bağlı hareket bozukluklarının ve ağrının, fiziksel uygulamalar ile tedavisine “fizyoterapi”; psikolojik hastalıkların uzmanlar tarafından uygulanan özel yöntem ve teknikler ile tedavisine “psikoterapi” adı verilir. Hastalık nedeninin tamamen ortadan kaldırıldığı ve tam bir iyileşmenin sağlandığı tedavi şekli ise radikal tedavidir.

Doksazosin alfa-adrenerjik reseptör blokörleri, asebutolol beta-adrenerjik reseptör blokörleri, guanadrel adrenerjik nöron blokörleri, metildopa ise santral etkili sempatolitikler arasında yer alan ilaçlardır. Nitrogliserin hipertansif krizin acil tedavisinde endikedir.

Gebe kadında prolaktin, meme bezlerinin süt vermeye hazırlanmalarını ve doğumdan sonra süt salgılanmasını sağlayan hormondur. Hipofiz adenomu gibi nedenlerle aşırı miktarda prolaktin salgılanmasına bağlı olarak kanda prolaktin hormonunun yükselmesine hiperprolaktinemi adı verilir. Hiperprolaktinemi tedavisi için bromokriptin, kabergolin, lizurid ve kinagolit gibi ilaçlar kullanılır.

Uterus kasında gevşemeye neden olarak premature doğumu önlemek amacıyla kullanılan ilaçlara tokolitik ilaçlar; aşırı aktif mesane nedeniyle ortaya çıkan üriner enkontinans, sık idrara çıkma, acil idrara çıkma gereksinimi gibi rahatsızlıkları önlemek amacıyla kullanılan ilaçlara parasempatolitik ilaçlar; Nörojenik mesane bozukluğuna bağlı olarak mesanenin genişlediği durumlarda ortaya çıkan üriner retansiyonun tedavisi için kolinomimetik ilaçlar; prostat düz kaslarını gevşeterek, büyümüş olan prostatın üretraya yaptığı baskıyı azaltmak ve idrar çıkısını kolaylaştırmak amacı ile Alfa-adrenerjik reseptör antagonisti ilaçlar kullanılır. Uterus kasılmalarını artıran ilaçlara oksitosik ilaçlar adı verilir.

Depresyon, anksiyete bozuklukları ve bipolar rahatsızlığı afektif hastalıklar arasında yer almaktadır.

Çeşitli nedenlere bağlı olarak ortaya çıkan kanamaları durdurmak için kullanılan ilaçlara hemostatik ilaçlar; şizofreni başta olmak üzere çeşitli psikozların tedavilerinde kullanılan ilaçlara antipsikotik ilaçlar;  solunum yollarında birikmiş olan balgamın öksürük ile dışarı atılmasını kolaylaştıran ilaçlara ekspektoran adı verilir. Genel anesteziyi oluşturmak amacıyla barbitüratlar kullanılır. Antihistaminikler ise, hareket hastalığına (taşıt tutması) bağlı olarak ortaya çıkan bulantı ve kusmaların tedavisi için sıklıkla kullanılan ilaçlardır.

Kodein, levodropropizin, oksolamin butamirat, izoaminil, karbetapentan, dekstrometorfan ve dionin antitusif, gayafenesin, potasyum gayakolsülfonat ve glisiretinik asit ekspektoran, asetilsistein, erdostein, karbosistein, bromheksin ve ambroksol ise mukolitik ilaçlara örnek olarak verilebilir.

Nöromüsküler kavşakta sinaptik iletimi bloke ederek, çizgili kaslarda gevşeme oluşturan ilaçlara nöromüsküler blokörler adı verilir.

Tetrasiklinler bakteri ribozomlarında protein sentezini inhibe ederek bakteriyostatik etki gösteren, oldukça genis spektrumlu ilaçlardır. Aminoglikozidler bakterilerin ribozomal protein sentezlerini bozarak bakterisid etki gösteren ilaçlardır. Amfenikoller bakterilerin ribozomal protein sentezlerini inhibe eden, genellikle bakteriyostatik ancak bazı mikroorganizmalara karşı bakterisid etki gösteren diğer bir ilaç grubudur. Florokinolonlar bakteriyel DNA (deoksiribonükleik asid)-giraz enzimini inhibe ederek bakterisid etki gösteren ilaçlardır. Sülfonamidler ise mikrobiyal folik asit sentezini inhibe ederek, bakteriyel DNA ve RNA (ribonükleik asid) sentezini bozan, bakteriyostatik etkili ilaçlardır

Dermatit/ekzema, liken, keloid, alopesi, psöriyazis ve pemfigus gibi hastalıklar, ciltte oluşan hastalıklara örnek olarak verilebilir. Kserostomi ağız kuruluğu anlamına gelmektedir.