ORTA DOĞUDA SİYASET

Bağdat Paktı, 1955 yılında Türkiye, İran, Irak, Pakistan ve İngiltere arasında kurulan güvenlik ve savunma örgütüdür. Amacı Sovyetler Birliği’nin Orta Doğu’ya nüfuzunu engellemekti. 1958’de Irak’ın Paktan ayrılması üzerine merkezini Ankara’ya taşıyarak Merkezi Antlaşma Örgütü (CENTO) adını almıştır. 1979’a kadar devam eden Bağdat Paktı 1979’da İran ve Pakistan’ın ayrılmasıyla varlığı sona ermiştir. Doğru cevap C'dir.

Gelişmekte olan 8 ülke anlamındaki D-8 Türkiye, İran, Pakistan, Bangladeş,
Malezya, Endonezya, Mısır ve Nijerya arasında N. Erbakan’ın önderliğinde oluşturulan bir organizasyondur. Doğru cevap C'dir.

İslam Konferansı Örgütü,
Eylül 1969’da Fas’ın Başkenti
Rabat’ta toplanan İslam
ülkeleri tarafından kurulan
uluslararası bir kuruluştur.
Örgütün adı 38. Dışişleri
Bakanları Toplantısında
alınan kararla adı İslam
İşbirliği Teşkilatı (IIT) olarak
değiştirilmiştir.

Doğru cevap A'dır.

“Çekiç Güç” adıyla da bilinen ancak resmî ismi 1996 yılına kadar Operation
Provide Comfort (OPC) olan ve İncirlik üssünden havalanan Amerikan ve İngiliz
uçaklarıyla denetlenen bu misyon, Irak merkezi hükûmetinin ülkenin kuzeyine
hâkim olmasını engellemiş ve bölgede fiili bir Kürt devletinin oluşması sonucunu
doğurmuştur. Doğru cevap A'dır.

ABD’ye daha da yakınlaşan Ankara, Irak’ın ayrılmasının
Bağdat Paktı’nın sona ermesine yol açmaması için çaba sarf etmiş ve bu
ittifakın adı CENTO’ya dönüştürülerek merkezi Ankara’ya taşınmıştır (Bağcı,
1990: 96-99). Doğru cevap D'dir.

Türkiye ise bu nehrin sularına duyduğu ihtiyacın gelecekteki nüfus artışı ve yeni projelerle artacağı düşüncesiyle Suriye ile bir paylaşım anlaşması yaparak “kendi suyu” üzerindeki haklarından vazgeçmek istemiyordu. Suriye’nin bu konudaki temel tezi “taksim” (sharing) anlayışına dayanmakta iken, Türkiye tezini “tahsis” (allocation) ilkesi üzerine oturtmaktaydı. Doğru cevap A'dır.

Suriye yönetimi ile bu şekilde bütün bağlarını koparan Türkiye 26 Mart 2012’de
Şam Büyükelçiliğini kapatmış, onun yerine Türkiye’nin Suriye’deki diplomatik
temsilciliğini üstlenen Halep Başkonsolosunu da 23 Temmuz 2012’de Türkiye’ye
çağırmıştır. Doğru cevap B'dir.

Başbakan Erdoğan
ve Dışişleri Bakanı Davutoğlu’nun yaptığı açıklamalarla İsrail’in bu saldırısını
lanetleyen, yapılanın “devlet eliyle işlenmiş bir cinayet” ve “haydutlukla eş
değer” olduğunu ifade eden Türkiye, Tel Aviv yönetimini özür dilemeye, tazminat
ödemeye ve Gazze’ye uyguladığı ablukayı sona erdirmeye çağırmış, aksi takdirde
Türkiye’nin karşı tedbirlere başvuracağını ilan etmiştir.

Doğru cevap E'dir.

İsrail ile ilişkiler kesilmemiş, ikinci katip düzeyine indirilmiştir. Doğru cevap D'dir.

Doğru cevap C'dir.

1937 yılında imzalanan Sadabad Paktı ile Türkiye-İran ilişkileri o zamana kadarki en iyi noktalardan birine ulaşmış oldu. Bu Paktı imzalayan Türkiye, İran, Irak ve Afganistan, birbirlerinin sınırlarını ihlal etmemeyi, iç işlerine karışmamayı ve ortak menfaatlerini ilgilendiren uluslararası konularda görüş teatisinde bulunmayı taahhüt ediyorlardı.

1979’da İran’ın üyelikten çekilmesi sonrasında CENTO’nun ortadan kalkmasına rağmen hâlen hukuksal olarak devam eden
RCD’yi (Kalkınma İçin Bölgesel İşbirliği/Regional Cooperation for Development) canlandırmaya yönelik bir girişim başlatması olmuştur. İran ve Pakistan yönetimleriyle yoğun temasları sonrasında üç ülke arasında 1985 yılında, Batı yanlısı geçmişi nedeniyle İran’ın canlandırılmasına karşı çıktığı RCD’nin yerine Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (Economic Cooperation Organization-ECO) kurulmuştur.

D-8 (Developing Eight): Türkiye, İran, Pakistan, Bangladeş, Malezya, Endonezya, Mısır ve Nijerya arasında oluşturulan ve  ekonominin bütünü alanlarında işbirliğinin geliştirilmesi ve koordine edilmesi amacıyla kurulmuştur.

Tahran Anlaşması: 17 Mayıs 2010 tarihinde uzun görüşmeler sonunda Türkiye, İran ve Brezilya arasında imzalanan Tahran Anlaşması ile İran nükleer sorununun çözümü konusunda bir fırsat doğuyordu.

2000’li yıllarda, “komşularla sıfır sorun” ve “ekonomik iş birliği yoluyla karşılıklı bağımlılığın artırılması” gibi ilkelere dayalı yeni dış politika anlayışının
Türkiye’nin İran politikasına da yansıması sonucunda bu ülke ile oluşturulan
“güvene dayalı ilişki” sonucunda, ideolojik farklılıkların geriye atılması mümkün
olmuştur. Bunun neticesinde artık ideolojik kavgalarla zehirlenmeyen yeni temiz
atmosferde daha sağlıklı ilişkilerin geliştirilmesi mümkün olmuş ve böylece güvenlik konusu çatışmadan iş birliği alanına dönüşürken bunlardan doğan gerginlikler nedeniyle bir türlü geliştirilemeyen ekonomik ilişkiler hız kazanmıştır.

Doğru cevap B şıkkıdır.

Türkiye, İran yönetimini PKK’ye destek vermekle suçlayıp misilleme tehdidinde bulunurken Tahran da Türkiye’nin İran’ın güvenliğine karşı silahlı saldırılarda bulunan Halkın Mücahitleri Örgütüne destek verdiğini iddia ediyordu.

Doğru cevap C şıkkıdır.

Şeyh Sait İsyanı (1925) ile başlayan Kürt ayaklanmaları çerçevesinde, isyancıların Ağrı Dağı bölgesinde sınırın İran topraklarında kalan kısmını kullanmaları ve Türk güvenlik kuvvetlerine saldırıları sonrasında İran topraklarına kaçmaları sonrasında Türk askerlerinin bu bölgede gerçekleştirdikleri operasyonlarda İran topraklarına girmeleri üzerine iki ülke arasındaki sınırın nihai olarak netleştirilmesi gündeme gelmiş, 1932 ve 1937 yıllarında imzalanan anlaşmalarla Türkiye-İran sınırı günümüzdeki hâlini almıştır (Akdevelioğlu-Kürkçüoğlu, 2001: 363). 1937 yılında imzalanan Sadabad Paktı ile Türkiye-İran ilişkileri o zamana kadarki en iyi noktalardan birine ulaşmış oldu. Bu Paktı imzalayan Türkiye, İran, Irak ve Afganistan, birbirlerinin sınırlarını ihlal etmemeyi, iç işlerine karışmamayı ve ortak menfaatlerini ilgilendiren uluslararası konularda görüş teatisinde bulunmayı taahhüt ediyorlardı (Türkmen, 2010: 12-13).

Doğru cevap A şıkkıdır.

Bağdat Paktı, 1955 yılında Türkiye, İran, Irak, Pakistan ve İngiltere arasında kurulan güvenlik ve savunma örgütüdür. Amacı Sovyetler Birliği’nin Orta Doğu’ya nüfuzunu engellemekti. 1958’de Irak’ın Paktan ayrılması üzerine merkezini Ankara’ya taşıyarak Merkezi Antlaşma Örgütü (CENTO) adını almıştır. 1979’a kadar devam eden Bağdat Paktı 1979’da İran ve Pakistan’ın ayrılmasıyla varlığı sona
ermiştir.

Doğru cevap C şıkkıdır.

D-8 (Developing Eight), Gelişmekte olan 8 ülke anlamındaki D-8 Türkiye, İran, Pakistan, Bangladeş,
Malezya, Endonezya, Mısır ve Nijerya arasında N. Erbakan’ın önderliğinde oluşturulan bir organizasyondur. 15 Haziran 1997’de İstanbul’daki Devlet ve Hükümet başkanları toplantısında kuruluşuna karar verildi. Ekonominin bütünü alanlarında işbirliğinin geliştirilmesi ve koordine
edilmesi amaçlanmıştır.

Doğru cevap E şıkkıdır.

Türkiye’nin 1950’li yıllardaki planların ardından 1964 yılında Fırat Nehri üzerinde Keban Barajı’nın inşasına başlaması Suriye tarafından kendi su kaynaklarını tehdit eden bir gelişme olarak algılanmış ve iki ülke arasında gerginliğe yol açmıştı.

Doğru cevap D şıkkıdır.