ORTA DOĞUDA SİYASET

Şatt’ül Arap, Fırat ve Dicle nehirlerinin Basra Körfezi’nden denize dökülmeden önce birleştikleri yerdir.

Körfez Savaşlarının sonuncusu ve Basra Körfezi’ndeki güç dengesinin günümüzdeki şeklini almasına yol açan son savaş, ABD ve öncülüğündeki koalisyon güçlerinin 2003 Mart’ında Irak’a saldırmasıyla başlayan savaştır.

Avrupa ülkelerinden başta İspanya olmak üzere İtalya, Danimarka, Portekiz’in
yanı sıra, eski Doğu Bloğu üyelerinden Polonya, Macaristan, Çek Cumhuriyeti, Arnavutluk, Hırvatistan, Estonya, Letonya, Litvanya, Makedonya, Romanya, Slovakya ve Slovenya da ABD ve İngiltere’nin yanında yer almaktaydı. Bununla
beraber, Avrupa ülkelerinden Fransa, Almanya ve Belçika’nın yanı sıra, İsrail hariç tüm Orta Doğu ve İslam ülkelerinin karşı çıktığı, Amerika’nın tek taraflı güç
kullanma isteğine Türkiye ve Endonezya da açıkça karşı çıkan ülkeler arasında yer almaktaydı.

ABD ise bir süre daha Irak’ta kalmaya devam etmiş ve 18 Aralık 2011’de son Amerikan muharip birliklerinin Irak’tan çekilmesiyle Üçüncü Körfez Savaşı’nın sona erdiği resmiyet kazanmıştır.

18 Temmuz 1988 tarihinde BM Güvenlik Konseyinin 598 nolu kararıyla sunmuş olduğu ateşkes önerisini kabul etmiş ve savaşı sonlandırma kararı almıştır. 20 Ağustos 1988 tarihinde ateşkesin yürürlüğe girmesiyle birlikte savaş sona ermiş ve İran birlikleri iki-üç ha a içinde Irak topraklarından çekilmiştir.

Ekonomik olarak ciddi bir darboğazdan geçen ve savaş yıllarında kapsamlı bir dışa açılım programı başlatan Türkiye, hem İran hem de Irak’a ihracatını ciddi manada arttırmıştır. Daha önceleri komşularıyla ciddi bir ticareti olmayan Türkiye, 1980’li yılların, yani savaşın, ortalarında dış ticaretinin önemli bir yüzdesini bu ülkelerle yapar hâle gelmiştir. Türkiye’nin bu ülkelere ihracatı 1981 yılında 220 milyon Dolardan 1985 yılında 2 milyar Dolara çıkmış ve toplam ihracatının %25’ini oluşturmuştur.

İkinci Körfez Savaşı’nın çok farklı nedenleri bulunmaktadır. Bunlardan birincisi, Irak’ın Kuveyt ile yaşadığı sorunlardır. İkinci olarak, Irak’ın İran’la girdiği bölgesel rekabet Kuveyt’in işgal edilmesi isteğini ve ihtiyacını arttırmıştır. Üçüncü neden, İran’la yaptığı uzun yıpratıcı savaş sırasında Irak’ın ekonomik durumu çok kötüleşmişti. Dördüncü neden, Kuveyt’in petrol politikasının Irak’a zarar verdiği iddiasıdır. Beşinci neden ise Soğuk Savaş’ın sona ermesiyle birlikte Arap dünyasında ortaya çıkan demokratikleşme beklentisi Saddam’ı endişelendirmiştir. Özellikle ABD’nin demokratikleşme sürecinde kendi aleyhine harekete geçeğini düşünerek Amerikan karşıtı bir tavır takınmıştır.

Savaş teknolojisindeki gelişmelerin vardığı son noktada savaştaki tahribatın ne kadar korkunç olabileceğinin görüldüğü ve F-15, F-16 ve F-22 savaş uçaklarının yıkıcı etkisi ve radara yakalanmayan ABD uçağı F-117’lerin gerçek manada test edildiği Körfez Savaşı’nın farklı özellikleri göze çarpmaktadır.

Körfez Savaşlarının sonuncusu ve Basra Körfezi’ndeki güç dengesinin günümüzdeki şeklini almasına yol açan son savaş, ABD ve öncülüğündeki koalisyon güçlerinin 2003 Mart’ında Irak’a saldırmasıyla başlayan savaştır.

Ayrıca Irak’ta eski sistemin sona erdiğini göstermesi açısından Saddam Hüseyin’in Amerikan birliklerince 13 Aralık 2003’te yakalanması önemlidir.

Kitaba göre İran İslam Devrimi, Ayetullah Humeyni liderliğindeki din adamlarının öncülük ettiği ve farklı siyasal, etnik ve ideolojik grupların destek verdiği halk kitlerinin despotik Şah Rıza Pehlevi yönetimine karşı gerçekleştirdikleri bir devrimdir. Doğru cevap E seçeneğidir.

Kitaba göre Hümeney'in iktidara gelmesinden sonra Irak’taki Baas yönetimi başta olmak üzere tüm Orta Doğu’daki rejimleri eleştirmesi bölge ülkelerinde İran karşıtı bir rahatsızlığın da oluşmasına yol açmıştı. Doğru cevap D seçeneğidir.

Kitaba göre İran İslam Devrimi, Ayetullah Humeyni liderliğindeki din adamlarının öncülük ettiğive farklı siyasal, etnik ve ideolojik grupların destek verdiği halk kitlerinin despotik Şah Rıza Pehlevi yönetimine karşı gerçekleştirdikleri bir devrimdir. Doğru cevap C seçeneğidir.

Kitaba göre halktan kopuk ve Batılı ülkelerin desteğinden yoksun olan Irak, bölgede yalnız bırakılmış durumdaydı. Doğru cevap C seçeneğidir.

Kitaba göre Birinci Körfez Savaşı (İran-Irak Savaşı) 22 Eylül 1980 ile 20 Ağustos 1988 yılları arasında yaşanmıştır. Doğru cevap C seçeneğidir.

Kitaba göre İran, özellikle kaybettiği toprakları geri alma aşamasında var olan silah dezavantajını, nüfus unsurunu kullanarak dengeleme yoluna gitmiş ve sayısal anlamda daha fazla kaybı olmasına rağmen bu stratejisinde kısmi başarılar elde etmiştir. Doğru cevap B seçeneğidir.

Türkiye, ABD tarafından ilan edilen ticaret ambargosunu uygulamamış ve iki ülkeyle de ticaret yapmaya devam
etmiştir. Doğru cevap B seçeneğidir.

Kitaba göre bölgesel siyaset bakımından dikkat çeken ilk özelliği bu savaşın Araplar arası ilk savaş olmasıdır. İki
tarafta da Arap orduları savaşmıştır. Doğru cevap B seçeneğidir.

Kitaba göre 17 Ocak 1991’de başlayan ve Irak içlerini de hedef alarak devam eden yoğun hava saldırıları 38 gün sürmüş ve günde ortalama 2.000 sorti yapan koalisyon güçleri Irak’a 90.000 ton civarında bomba atmıştır (Kostiner, 2009: 118). Bunun ardından Kuveyt’teki Irak birliklerinin püskürtülmesi için de dört günlük kara harekâtı düzenlenmiş ve Irak’ın ateşkes talebiyle beraber savaş sona ermiştir (Tibi, 1998: 173). Doğru cevap B seçeneğidir.