MİMARLİK TARİHİ

Günümüz kent planlama pratiği ise, tüm dünyada kapitalizmin ve sanayinin gelişmesi sonucunda ortaya çıkan sanayi kentinin, sorunlarını çözümlemek
amacıyla 18.yy. sonlarında ortaya çıkmıştır. Sanayinin yarattığı sorunların çözümü, kentsel sanatı, bilimsel teori üzerine kurulan bir müdahaleler sistemine dönüştürmüştür (Çubuk, 1993: 14). Doğru cevap D'dir.

1927 yılında Türkiye’de %24.22 olan kentlerde yaşayan nüfus oranı, 1950 yılına kadar belirgin bir değişim göstermemiştir. Ankara’nın %24,5 olan kentsel nüfus oranı, 1955 yılında %50’ye ulaşmıştır (DİE, 2010: 28). Görüldüğü üzere bu dönemde kentleşme oranı çok fazla değişmemiş, sadece Ankara ve bazı sahil kentlerinin nüfusunda artış gözlenmiştir. Doğru cevap C'dir.

Doğru cevap E'dir.

Ulaşım olanaklarının artması, altyapının özellikle ulaştırma bağlantılarının 1950’li yıllardan sonra hızla gelişmesi, kırın köy yerleşmesinin dışına açılması, aynı şekilde haberleşme olanaklarının artması sonucunda dış dünya ile ilişkilerinin güçlenmesini sağlayan iletici faktörlerdir. Doğru cevap B'dir.

Sanayileşmenin, kentleşmeye koşut olarak gelişmemesi nedeniyle kentlerde yaratılan iş olanaklarının sınırlılığı, kırdan kente göç edenlerin marjinal
sektör adı verilen mevsimlik işçilik, seyyar satıcılık gibi örgütsüz işlerde çalışmaları sonucunu doğurmuştur. Sahte Kentleşme (Pseudo Urbanization) olarak nitelendirilen bu gelişme kentlerin 1950’li yıllardan itibaren plansız gelişmesine yol açmıştır. Doğru cevap A'dir.

Ülkedeki kentli nüfus artışının özellikle
büyük kentlerde nüfus yığılmasına dönüşmesi, barınma ve çalışma sorunlarının çözümlenmesi, sağlık,
eğitim, kültür, altyapı gereksinimlerinin karşılanmasını kaçınılmaz kılmıştır. Doğru cevap E'dir.

1933 tarihli Atina Kartası, mimarlıkta evrensel çözümlerin aranması,
böylece yöreselliğin ortadan kalkması, sonsuz, farklılaşmamış mekânın elde edilmesi, mevcut teknolojinin mükemmelleştirilmesi ve toplu üretimin desteklenmesi, toplumsal sorunlara ilgi, kentin kendi içinde, çalışma bölgeleri, barınma bölgeleri, dinlenme alanları ve ulaşımdan oluşan dört farklı işleve ayrılması ilkelerini benimsemiştir. Doğru cevap E'dir.

6785 sayılı İmar Yasası’ nın, İmar planı uygulama araçlarından bir tanesi olan Hamur Kuralı’ na ilişkin 42. maddesindeki imar düzenlemesine tabi tutulan yerlerde arsaların % 25 oranında eksikle dağıtılması, bedelsiz kamulaştırma
olarak değerlendirilmiş ve 14 Ocak 1964 tarihinde Anayasa Mahkemesi’nce iptal edilmiştir. Doğru cevap B'dir.

3 Nisan 1930 tarihinde 1580 sayılı Belediye Kanunu yürürlüğe girmiş ve 2000’li yıllara kadar yürürlükte kalmıştır. Doğru cevap D'dir.

6785 sayılı İmar Yasası ’nda, 11 Temmuz 1972 tarihinde 1605 sayılı yasayla değişiklik yapılmıştır. Bu değişiklikle, merkezi yönetimin imar planı yaptırılması konusundaki yetkileri genişletilmiş, imar planı yapma/yaptırma zorunluluğu olan belediyelerin nüfusu 5000 ‘den 10000'e çıkarılmıştır.

Modernizm, geçmişe karşı şimdiki zamanın yüceltilmesini ifade eden dünya görüşüne paralel gelişen, sosyal, sanatsal ve kültürel bir akımdır. Bu akım, bilime, insan aklına ve sanata güvenmenin, daha özgür, daha eşitlikçi, daha mutlu insanlardan oluşan toplumların gelişmesine neden olacağını savunmuştur. Doğru yanıt D'dir.

Osmanlı Dönemi’nde güvenilir bir tahmin olmamakla birlikte, yaklaşık olarak 25 milyon kişinin yaşadığı geniş topraklarda, nüfusun %85’inin kırsal kesimde, %15’inin 10.000 ve üzerinde nüfusa sahip kentlerde yaşadığı tahmin edilmektedir. Doğru yanıt C'dir.

1920’li yılların başında 20.000 nüfuslu bir yerleşme olan Ankara’nın nüfusu, başkent olmasından sonra hızla artarak 1927 yılında 75.000’e, 1950 yılında ise 290.000’e ulaşmıştır. Doğru yanıt B'dir.

2000 yılı nüfus sayımı sonuçlarına göre, nüfusu 10.000 ve daha fazla olan yerleşme sayısı 471, bu yerleşmelerde yaşayan nüfus 41.709.313 ve toplam nüfus içindeki oran % 61,4’tür. Doğru yanıt D'dir.

Kent planlaması, sanayileşme sonucunda kentlerde ortaya çıkan sorunlara bir tepki olarak gelişmiştir. Bu gelişmeler, İngiltere’de kenti sağlıklı hale getirmek amacıyla çıkarılan sağlık yasaları yanında, 1860’larda Fransa’da Haussmann’ın, Paris’in yaklaşık olarak 3/7’sinin yıkılmasını öngören uygulamaları yönünde olmuştur. Bu tür planlamaya eleştiri olarak 1890’lı yıllarda, “Güzel Kent “ hareketi, Ebenezer Howard’ın “Bahçe Kent” önerisi, Camillo Sitte’nin tarihi çevreye duyarlı yaklaşımı, Berlage’nin Amsterdam’daki uygulamaları ve Tony Garnier’in Sanayi Kenti (Cite Industriel) gibi çok yönlü planlama yaklaşımları gündeme gelmiştir. Doğru yanıt A'dır.

Önceleri yabancı harita mühendislerince hazırlanan kent planları, 1860’lı yıllarda, Erkan-ı Harbiye‘nin harita subayları ve Mühendishanede görev yapan öğretim elemanlarınca da hazırlanmaya başlamıştır. Doğru yanıt D'dir.

1936 yılında Fransız mimar ve plancı Henri Prost, İstanbul’u planlamak üzere davet edilmiş ve 1936 ile 1951 yılları arasında İstanbul`da bulunarak, kentin planlanmasında önemli bir rol oynamıştır. Prost’un 15 yıllık planlama çalışmaları; kentin Avrupa yakasının Nazım İmar Planının hazırlanması (1937) Asya yakasının Nazım İmar Planının hazırlanması (1939), Boğaziçi’nin her iki yakasının planlanması (1936- 1948) ve meydanlar, yeni bulvarlar, parklar, yürüyüş yollarına ait çeşitli detay projelerinin yapılmasını içermektedir (Anjel, 1987: 34-39). Prost, 1936 ve 1937 yılları arasında, demiryolları ve deniz ulaşımı, haller (tağdiye teşkilatı), çarşı oluşumu, küçük sanayi, küçük sanatlar ve yayılma biçimleri, arkeolojik araştırmaların mevcut durumu, başlıca eserler, siteler ve anıtların tanınması, yeni bina oluşumları, yapılanma nizamları ve sıhhi nizamlar, bütün mahallelerin gelişme tarzı konularında araştırma yapmış ve 1937 yılında “İstanbul Nazım Plan İzah Raporu “ yayınlanmıştır. Doğru yanıt E'dir.

Ankara’da, modern su ve kanalizasyon şebekesinin kurulması (1925), içme suyu konusunda yapılan yatırımlar, Çubuk Barajı’nın 1936 yılında tamamlanması, Keçiören- Çankaya arasındaki otobüs taşımacılığı, 1944 yılında otobüse ek olarak troleybüsle taşıma kararı alınması gibi şehir içi toplu taşımacılığının modernleştirilmesi çabaları ve sokakların asfaltlanması, elektrifikasyon ve havagazı çalışmaları altyapı konusundaki gelişmelerden bazılarıdır. Doğru yanıt C'dir.

Şehremini ve Şehir Meclisi olmak üzere iki organa sahip olan İstanbul Şehremaneti 1855 yılında kurulmuştur. Doğru yanıt B'dir.

Yerel yönetimlerle ilgili ilk gelişme, 1984’te çıkarılan 3030 sayılı Büyükşehirlerin Yönetimine İlişkin Yasa dır. Bu yasa ile Büyükşehir belediyelerinin kurulmasına olanak sağlanmış, Ankara, İstanbul ve İzmir olmak üzere üç ilde Büyükşehir belediyeleri kurulmuştur. Daha sonra bu sayı artırılarak, Adana, Bursa, Gaziantep, Konya, Kayseri, Samsun, Eskişehir, Kocaeli, Mersin, Diyarbakır, Antalya ve Erzurum’da da Büyükşehir belediyeleri hizmete girmiştir. Zonguldak günümüzde de Büyükşehir olarak kabul edilmemektedir. Doğru yanıt C'dir.